بررسى استقرايى در اختلاف نسخه‌ها و سنجش مشتركات آنها نشان مىدهد كه نسخ C , E , H و احتمالا G از خانوادهء نسخهء A هستند و نسخهء B با آنكه از نظر زمانى نزديكترين نسخه به A است نمىتواند از روى نسخهء مزبور كتابت شده باشد ، بلكه نسخهء مادر آن احتمالا يكى از نسخى است كه دسترسى نگارنده به آنها ميسّر نشده است . در هر صورت نسخهء B خود خانواده‌اى را تشكيل مىدهد كه نسخه‌هاى F , I J و شايد D و G زير مجموعهء آن به شمار مىآيند . استفاده از نسخه بدلهاى متعدد اطمينان بيشترى به متن مصحّح مىبخشد ، لكن آشفتگى و پريشانى نسخه بدلهاى متأخّر موجب دشوارى كار تصحيح نيز مىشود . كنار نهادن فراوان اختلافات نادرست نسخ و تصرف بىجاى كاتبان ، ممكن است لغزشهايى را براى مصحح متن پيش آورد . در اين كار سعى شده است به ضبط نسخهء اساس كاملا پايبند بمانيم و در مواردى كه خطايى در آن ديده مىشد يا افتادگيهايى وجود داشت ، با ذكر مورد و با استناد به نسخه بدلها تصحيح كنيم . از اين گذشته ، آن دسته از اختلافات نسخه بدلها ذكر شده كه مفيد فايده‌اى اعم از معنايى ، زبانى ، هنرى و ادبى بوده يا نشانه‌اى از نسب نامهء نسخه‌ها به دست مىدهد . گفتنى است كه در ميان نسخه بدلها ، نسخهء G , E و I سلامت بيشترى دارند و اختلافاتشان قابل‌اعتناتر است . لازم به ذكر است كه يك نسخهء قديمى از رسالهء عقل و عشق به تاريخ كتابت 858 ه . ق در موزهء بريتانيا « 1 » و نسخهء ديگر به تاريخ 863 ه . ق در دار الكتب قاهره « 2 » و دو نسخه به تاريخ 878 ه . ق و 894 ه . ق در كتابخانهء مغنيساى تركيه « 3 » وجود دارد كه تلاش براى به دست آوردن آنها به نتيجه نرسيد . دربارهء نام اين رساله نيز بايد گفت كه در فهرستهاى نسخ خطى معمولا به نام عقل و عشق يا مناظرات خمس مضبوط است و خود صائن الدين - چنان كه پيش از اين آمد - به عنوان كتاب مناظرات از آن ياد مىكند . به نظر مىرسد عنوان عقل و عشق به سبب موضوع

--> ( 1 ) . 24 . P , I . V , muesum hsitirB eht ni stpircsunam naisrep eht fo eugolataC ( 2 ) . فهرست نسخه‌هاى خطى فارسى ، ج 2 ( 1 ) ، ص 1421 ( 3 ) . فهرست نسخه‌هاى خطى فارسى كتابخانهء مغنيسا ، صص 270 - 271 ، 397 - 398